TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG EUDR

EUDR: TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH THỰC SỰ LÀ GÌ?

Theo Quy định về sản phẩm không gây mất rừng của Liên minh châu Âu (EU Deforestation Regulation – EUDR), trách nhiệm giải trình (due diligence) là một quy trình mà các operator ở thượng nguồn (upstream operators) phải thực hiện đối với các sản phẩm thuộc phạm vi EUDR trước khi đưa sản phẩm lần đầu tiên vào thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU. Mục tiêu là xác định rằng sản phẩm không liên quan đến phá rừng hoặc suy thoái rừng và được sản xuất phù hợp với pháp luật liên quan của quốc gia sản xuất. 

Thông tin trong bài được tổng hợp từ văn bản pháp lý EUDR và các tài liệu hướng dẫn, câu hỏi thường gặp (FAQ) chính thức của Ủy ban châu Âu về triển khai EUDR.

1. EUDR không chỉ yêu cầu truy xuất nguồn gốc

Khi nói đến EUDR, truy xuất nguồn gốc thường là một trong những yêu cầu được nhắc đến đầu tiên. Tuy nhiên, biết sản phẩm được sản xuất ở đâu mới chỉ là bước đầu của trách nhiệm giải trình.

Chủ thể chịu trách nhiệm (Operator) phải thu thập thông tin và bằng chứng về sản phẩm, số lượng, nhà cung cấp, quốc gia sản xuất và nơi sản xuất. Một yêu cầu quan trọng là phải xác định vị trí địa lý (geolocation) của các khu đất nơi hàng hóa được sản xuất. Những thông tin này sau đó được sử dụng để đánh giá liệu sản phẩm có nguy cơ không đáp ứng các yêu cầu của EUDR hay không. 

Một cách đơn giản, truy xuất nguồn gốc giúp biết sản phẩm đến từ đâu; trách nhiệm giải trình đi xa hơn bằng cách kiểm tra liệu nguồn gốc đó có đáp ứng các yêu cầu của EUDR hay không.

Nói cách khác, EUDR không chỉ hỏi “Sản phẩm này đến từ đâu?”, mà còn yêu cầu doanh nghiệp trả lời câu hỏi quan trọng hơn: “Chúng ta có đủ thông tin và bằng chứng để xác định rằng sản phẩm này đáp ứng các yêu cầu của EUDR hay không?”

2. Trách nhiệm giải trình gồm ba bước

Theo EUDR, thực hiện trách nhiệm giải trình (due diligence) gồm ba bước chính:

Bước 1 – Thu thập thông tin

Operator thu thập các thông tin cần thiết về sản phẩm và chuỗi cung ứng, bao gồm hàng hóa, số lượng, nhà cung cấp, quốc gia sản xuất, vị trí địa lý của nơi sản xuất và các bằng chứng liên quan đến tính hợp pháp và tình trạng không phá rừng của sản phẩm.

Bước 2 – Đánh giá rủi ro

Các thông tin thu thập được phải được phân tích để xác định nguy cơ sản phẩm không tuân thủ EUDR. Việc đánh giá phải xem xét các yếu tố liên quan đến sản phẩm, nguồn sản xuất và chuỗi cung ứng.

Bước 3 – Giảm thiểu rủi ro

Nếu đánh giá cho thấy vẫn tồn tại rủi ro lớn hơn mức không đáng kể, operator phải thực hiện các biện pháp thích hợp để giảm rủi ro xuống mức không có hoặc chỉ không đáng kể trước khi sản phẩm được đưa vào thị trường EU hoặc xuất khẩu. 

3. Doanh nghiệp phải biết và chứng minh điều gì?

Trách nhiệm giải trình không chỉ yêu cầu doanh nghiệp biết sản phẩm đến từ đâu mà còn phải có thông tin và bằng chứng đủ thuyết phục và có thể kiểm chứng để xác định sản phẩm đáp ứng các yêu cầu của EUDR.

Các thông tin quan trọng bao gồm: sản phẩm và số lượng; quốc gia sản xuất;  vị trí địa lý (geolocation) của các khu đất nơi hàng hóa được sản xuất; thông tin về nhà cung cấp; bằng chứng liên quan đến tính hợp pháp của sản phẩm; bằng chứng cho thấy sản phẩm không liên quan đến phá rừng hoặc suy thoái rừng;  các thông tin khác cần thiết để đánh giá rủi ro. 

Điều này có nghĩa là dữ liệu truy xuất nguồn gốc là nền tảng, nhưng bản thân việc xác định nguồn gốc chưa đủ để hoàn thành trách nhiệm giải trình.

4. Khi phát hiện rủi ro, doanh nghiệp phải làm gì?

Phát hiện rủi ro không đồng nghĩa với việc quy trình trách nhiệm giải trình kết thúc ngay lập tức. EUDR yêu cầu operator áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro nếu rủi ro không tuân thủ cao hơn mức không đáng kể.

Các biện pháp có thể bao gồm yêu cầu thêm thông tin, dữ liệu hoặc tài liệu; thực hiện khảo sát hoặc kiểm toán độc lập; hoặc áp dụng những biện pháp bổ sung để làm rõ và xử lý rủi ro. Trong một số trường hợp, các biện pháp này còn có thể bao gồm xây dựng năng lực và đầu tư để hỗ trợ nhà cung cấp, đặc biệt là các hộ sản xuất nhỏ. 

Tuy nhiên, nếu sau các biện pháp phù hợp mà rủi ro vẫn không được đưa xuống mức không đáng kể, sản phẩm không được đưa vào thị trường EU hoặc xuất khẩu. 

5. Trách nhiệm giải trình là một hệ thống, không phải một lần khai báo

Một cách hiểu chưa đầy đủ về EUDR là xem due diligence như một thủ tục được thực hiện một lần để hoàn thành nghĩa vụ.

Trên thực tế, operator phải thiết lập và duy trì một due diligence system (DDS) – tức một hệ thống gồm các quy trình và biện pháp để thực hiện trách nhiệm giải trình. Hệ thống này phải được rà soát ít nhất mỗi năm một lần và được cập nhật khi xuất hiện những thông tin hoặc thay đổi có thể ảnh hưởng đến việc tuân thủ.

Khi hoàn thành due diligence và xác định rằng rủi ro không tuân thủ là không có hoặc không đáng kể, operator phải nộp Tuyên bố trách nhiệm giải trình (DDS) vào hệ thống thông tin EUDR trước khi đưa sản phẩm vào thị trường hoặc xuất khẩu. Các hồ sơ liên quan đến trách nhiệm giải trình cũng phải được lưu giữ theo yêu cầu của EUDR. Quan trọng hơn, nếu operator nhận được thông tin mới hoặc có mối quan ngại có cơ sở cho thấy sản phẩm có thể không tuân thủ, họ phải hành động phù hợp và thông báo cho các bên liên quan theo quy định. 

Vì vậy, due diligence không phải là một tờ khai hay một thủ tục “đánh dấu đã hoàn thành”, mà là một quy trình quản lý dựa trên thông tin, bằng chứng và đánh giá rủi ro. European Commission cũng nhấn mạnh rằng due diligence không phải là một “tick-box process”. 

5. Kết luận

EUDR đặt trách nhiệm giải trình trong một logic khá rõ. Vì vậy, trách nhiệm giải trình không chỉ là truy xuất nguồn gốc. Truy xuất nguồn gốc cung cấp những thông tin cần thiết để bắt đầu quá trình; còn trách nhiệm giải trình yêu cầu operator sử dụng thông tin đó để xác định, đánh giá và xử lý rủi ro liên quan đến việc tuân thủ EUDR.

Tài liệu tham khảo

European Commission. (2026a). 5th FAQ on the implementation of the EU Deforestation Regulation (EUDR). Directorate-General for Environment. https://environment.ec.europa.eu/publications/faq-eudr-implementation_en

European Commission. (2026b). Guidance document for Regulation (EU) 2023/1115 on deforestation-free products. Directorate-General for Environment. https://green-forum.ec.europa.eu/publications/guidance-document-regulation-eu-20231115-deforestation-free-products_en

European Commission. (2026c). Understand due diligence under the EU Deforestation Regulation. https://green-forum.ec.europa.eu/nature-and-biodiversity/deforestation-regulation-implementation/understand-due-diligence_en

European Parliament, & Council of the European Union. (2023). Regulation (EU) 2023/1115 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on the making available on the Union market and the export from the Union of certain commodities and products associated with deforestation and forest degradation and repealing Regulation (EU) No 995/2010 (consolidated version, 26 December 2025). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1115

• < Prev
• Next >