HIỂU ĐÚNG MỘT SỐ THUẬT NGỮ TRONG EUDR

HIỂU ĐÚNG MỘT SỐ THUẬT NGỮ TRONG EUDR

Nguồn tài liệu: Nội dung bài viết được tổng hợp và biên soạn dựa trên Sổ tay hướng dẫn “Giới thiệu Quy định của EU về các sản phẩm không gây mất rừng cho các nông hộ và doanh nghiệp nhỏ và vừa”, được đồng tài trợ bởi Liên minh châu Âu (EU) và Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ).

1. MỘT SỐ THUẬT NGỮ VÀ TỪ VIẾT TẮT CẦN BIẾT

-       EUDR – European Union Deforestation Regulation: Quy định của Liên minh châu Âu về các sản phẩm không gây mất rừng.

-       Deforestation: Mất rừng.

-       Forest Degradation: Suy thoái rừng.

-       EU Green Deal : Thỏa thuận Xanh châu Âu.

-       EU Forest Strategy: Chiến lược Lâm nghiệp của EU.

-       EU Biodiversity Strategy: Chiến lược Đa dạng sinh học của EU.

-       Traceability: Truy xuất nguồn gốc.

-       Due Diligence Statement: Tuyên bố trách nhiệm giải trình.

-       Geolocation: Vị trí địa lý/tọa độ địa lý của khu đất sản xuất.

2. CÁC THUẬT NGỮ CHÍNH TRONG EUDR

2.1. Rừng – Forest

Theo định nghĩa được EUDR sử dụng, rừng là diện tích đất lớn hơn 0,5 ha, có cây cao hơn 5 mét và độ tàn che lớn hơn 10%, hoặc có cây có khả năng đạt các ngưỡng này tại chỗ. Định nghĩa này loại trừ những diện tích đất chủ yếu được sử dụng cho mục đích nông nghiệp hoặc đô thị.

Có thể hiểu đơn giản: Rừng theo EUDR = diện tích đất > 0,5 ha + cây cao > 5 m + độ che phủ tán cây > 10%, với các điều kiện loại trừ theo quy định.

Điểm cần lưu ý là định nghĩa này được EUDR sử dụng trên cơ sở định nghĩa của FAO. Vì vậy, không nên mặc nhiên coi đây là định nghĩa “rừng của Việt Nam”.

2.2. Mất rừng – Deforestation

Theo EUDR, mất rừng là việc chuyển đổi rừng sang mục đích sử dụng nông nghiệp, bất kể việc chuyển đổi đó do con người gây ra hay không.

Trong EUDR, sử dụng đất nông nghiệp bao gồm việc sử dụng đất cho mục đích nông nghiệp, trong đó có đất trồng cây nông nghiệp, đất nông nghiệp bỏ hoang và đất sử dụng để chăn nuôi gia súc.

Điều này có ý nghĩa quan trọng: “deforestation” trong EUDR là một thuật ngữ pháp lý có phạm vi cụ thể, không nên tự động đồng nhất với mọi trường hợp suy giảm diện tích rừng hoặc mọi hình thức mất rừng được ghi nhận trong các hệ thống quản lý rừng.

2.3. Suy thoái rừng – Forest degradation

EUDR định nghĩa suy thoái rừng là những thay đổi về cấu trúc của độ che phủ rừng, thể hiện qua việc chuyển đổi:

-       Rừng nguyên sinh hoặc rừng tái sinh tự nhiên thành rừng trồng hoặc đất có cây gỗ khác, hoặc;

-       Rừng nguyên sinh thành rừng được trồng.

Do đó, suy thoái rừng theo EUDR không đơn giản có nghĩa là “rừng bị suy giảm chất lượng” theo cách hiểu thông thường. Đây là một khái niệm có phạm vi cụ thể, gắn với những hình thức chuyển đổi cấu trúc rừng được EUDR quy định.

2.4. Không gây mất rừng – Deforestation-free

Một sản phẩm thuộc phạm vi EUDR phải đáp ứng yêu cầu không gây mất rừng theo các tiêu chí và mốc thời gian được quy định trong EUDR.

Nói cách đơn giản, việc sản xuất hàng hóa không được gắn với việc chuyển đổi rừng sang sử dụng đất nông nghiệp sau mốc thời gian mà EUDR quy định (31/12/2020); và trong trường hợp các sản phẩm liên quan có chứa hoặc được sản xuất từ gỗ, thì gỗ đó phải được khai thác từ rừng mà không gây suy thoái rừng sau ngày 31 tháng 12/2020. 

2.5. Sản xuất hợp pháp – Legal production

Bên cạnh yêu cầu không gây mất rừng và suy thoái rừng, EUDR còn yêu cầu sản phẩm được sản xuất phù hợp với pháp luật có liên quan của quốc gia sản xuất.

Các nội dung liên quan có thể bao gồm quyền sử dụng đất, bảo vệ môi trường, quản lý rừng, quyền của bên thứ ba, quyền của người lao động, quyền con người, thuế, chống tham nhũng, thương mại và hải quan.

Vì vậy, “deforestation-free” và “legal production” là hai yêu cầu khác nhau nhưng cùng là những điều kiện quan trọng để sản phẩm thuộc phạm vi EUDR có thể được đưa vào thị trường EU.

2.6. Vị trí địa lý – Geolocation

Geolocation là thông tin xác định vị trí địa lý của khu đất sản xuất bằng tọa độ vĩ độ và kinh độ.

-       Đối với các thửa đất nhỏ hơn 4 ha và cơ sở chăn nuôi gia súc: yêu cầu cung cấp một điểm tọa độ duy nhất (vĩ độ và kinh độ) với 6 chữ số thập phân (VD. 21.567890; 105.123456).

-       Đối với các thửa đất lớn hơn 4 ha dùng để sản xuất các hàng hóa khác ngoài gia súc: cần cung cấp tọa độ đa điểm hình đa giác (polygon) để xác định ranh giới thửa đất

2.7. Nông lâm kết hợp – Agroforestry

Nông lâm kết hợp là một thuật ngữ cần được hiểu trong mối quan hệ với cách EUDR phân biệt rừng và sử dụng đất nông nghiệp.

Các hệ thống nông lâm kết hợp không được coi là rừng mà là đất nông nghiệp. Ví dụ, các vườn cà phê được trồng trên đất thuộc phạm vi 'sử dụng đất nông nghiệp' và không được coi là 'rừng' theo EUDR

Do đó, không nên chỉ nhìn thấy sự hiện diện của cây gỗ trên một khu đất và kết luận rằng khu đất đó là “rừng” theo EUDR.

3. MỘT SỐ KHÁC BIỆT VỀ ĐỊNH NGHĨA GIỮA EUDR VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Một trong những điểm cần đặc biệt lưu ý khi áp dụng EUDR tại Việt Nam là cùng một thuật ngữ tiếng Việt có thể không có cùng nội hàm với thuật ngữ tương ứng trong EUDR.

3.1. Rừng – Forest

Theo EUDR, rừng  được xác định dựa trên các tiêu chí về diện tích lớn hơn 0,5 ha, chiều cao cây trên 5 m và độ che phủ tán cây trên 10%, cùng các điều kiện khác.

Trong khi đó, Luật Lâm nghiệp 2017 của Việt Nam định nghĩa rừng là một hệ sinh thái với diện tích liền vùng từ 0,3 ha trở lên và độ tàn che từ 0,1 trở lên (tương đương 10%), cùng các đặc điểm về thành phần thực vật và hệ sinh thái.

3.2. Mất rừng – Deforestation

Theo EUDR, deforestation có nghĩa cụ thể là chuyển đổi rừng sang sử dụng đất nông nghiệp, bất kể có phải do con người gây ra hay không.

Trong Luật Lâm nghiệp 2017, không có định nghĩa về mất rừng. Nhưng trong NĐ 35/2019/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp thì có quy định: “phá rừng trái pháp luật là: Hành vi chặt, đốt, phá cây rừng, đào, bới, san ủi, nổ mìn;….hoặc các hành vi khác gây thiệt hại đến rừng với bất kỳ mục đích gì”

3.3. Suy thoái rừng – Forest degradation

EUDR đưa ra một định nghĩa tương đối cụ thể về forest degradation, tập trung vào những thay đổi nhất định trong cấu trúc và loại hình rừng, chẳng hạn chuyển đổi rừng nguyên sinh hoặc rừng tái sinh tự nhiên sang rừng trồng hoặc một số dạng đất có cây gỗ khác.

Trong khi đó, theo Khoản 31, Điều 2 Luật LN 2017 thì suy thoái rừng là sự  “suy giảm hệ sinh thái rừng, làm giảm chức năng của rừng”.  

3.4. Nông lâm kết hợp – Agroforestry

EUDR có cách tiếp cận cụ thể đối với các hệ thống nông lâm kết hợp, trong đó cây trồng nông nghiệp được sản xuất dưới tán cây. EUDR xem các hệ thống này trong phạm vi agricultural plantations và loại trừ chúng khỏi định nghĩa forest.

Trong Luật Lâm nghiệp 2017 không có định nghĩa riêng về “nông lâm kết hợp”. Tuy nhiên, pháp luật cho phép thực hiện các hình thức sản xuất lâm, nông, ngư nghiệp kết hợp trong rừng phòng hộ và rừng sản xuất, với những điều kiện nhất định nhằm không làm suy giảm diện tích, chất lượng và chức năng của rừng. Điều 25 và Điều 30 của Nghị định 156/2018/NĐ-CP quy định cụ thể về các hoạt động này

4. KẾT LUẬN

Việc hiểu đúng các thuật ngữ như rừng, mất rừng, suy thoái rừng, không gây mất rừng, sản xuất hợp pháp, và vị trí địa lý là bước quan trọng để hiểu và thực hiện EUDR. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam, cần lưu ý rằng một thuật ngữ tiếng Việt tương ứng không nhất thiết có cùng nội hàm pháp lý với thuật ngữ EUDR. Hiểu đúng thuật ngữ là bước đầu tiên để xác định đúng dữ liệu cần thu thập, đúng khu đất cần kiểm tra và đúng yêu cầu cần đáp ứng khi thực hiện EUDR.

• Next >